+ A - تاریخ ۱۲ مهر ۱۳۹۴ - ۱۴:۰۶ کد مطلب: 132861
نسخه مناسب چاپچاپ ارسال به دوست
مهران کرمی
ابزار اقتدار
ابزار اقتدار

منطقه خاورمیانه به عرصه رویارویی‌های مختلف تبدیل شده است. گویی مناقشه‌ای تمام‌عیار در منطقه جریان دارد که در آن قدرت‌های بین‌المللی، منطقه‌ای و بازیگران خرد به رویارویی استراتژیک، ایدئولوژیک و نظامی در ابعاد کلاسیک و چریکی مشغولند. خاورمیانه آزمایشگاهی است که در آن از سلاح‌های پیشرفته تا تاکتیک‌های مهم رزم مرور می‌شود. هم عرصه‌ای شده برای بازیگری قدرت‌هایی در خارج از منطقه که این منطقه را برای جنگ‌های نیابتی برگزیده‌اند، هم تروریست‌هایی از دیگر نقاط دنیا که اینجا را بهشتی برای پیاده کردن اقسام جنایت‌های خود یافته‌اند و از این نقطه با موج آوارگانش به جاهای دیگر از سویی و برگشتن تروریست‌هایی که در صحنه‌های نبرد آبدیده شده‌اند از سوی دیگر، ناامنی را به کشورهای مبدأ صادر می‌کنند.
این تنها بخشی از معمای خاورمیانه است. رقابت اصلی اما خارج از میدان‌های نبرد با تغییرات گسترده آب و هوایی، خشکسالی‌های پیاپی، بحران آب و برآمدن ریزگردها بر فراز آسمان منطقه، صحنه را به‌گونه‌ای آراسته که گویی تلاشی برای ندیدن هشدارها در جریان است. حتی حوادث انسانی همراه با سوء‌مدیریت‌ها نیز در این منطقه می‌تواند زمینه جنگی تمام‌عیار را فراهم آورد.
در گذشته نیز چنین بحران‌ها و فجایع انسانی، طبیعی و نظامی به وقوع می‌پیوست و در هفت دهه گذشته خاورمیانه عربی همواره شاهد منازعات خونین و نبردهای نیابتی و جنگ داخلی بوده‌ایم ولی از آنجا که معمولا کشورها و بازیگران منطقه‌ای به شیوه گذشته به کنشگری می‌پرداختند و علاوه‌بر تنش‌آفرینی همزمان از مکانیسم‌های مهار و مدیریت بحران نیز استفاده می‌کردند، هیچ‌گاه شرایط وقوع تراژدی بزرگ انسانی چنین فراهم نبود. آنچه خاورمیانه امروز را از گذشته متمایز کرده تغییر رفتار یکی از بازیگران منطقه‌ای یعنی عربستان سعودی است. عربستان گرچه در چهار دهه گذشته با بهره‌گیری از اهرم دلارهای نفتی خاستگاه اصلی حمایت از رادیکالیسم و افراط‌گرایی مذهبی بود و از سینگ‌کیانگ چین تا جمهوری‌های شوروی و انفجارهای 11 سپتامبر و تحولات خشونت‌آمیز شبه‌قاره هند و شمال آفریقا می‌توان رد پای پیوند افراطی گریس و پترودلارها را دید، سیاست رسمی آن به تعبیر مقام معظم رهبری ظاهری از «وقار» داشت که از درافتادن رسمی این کشور به بحران‌های منطقه‌ای به صورت مستقیم و با اهرم نظامی پرهیز می‌کرد. بحران‌های چند ساله گذشته نشان از تغییری عریان در سیاست خارجی سعودی‌ها دارد که در جنگ داخلی لیبی، سوریه و بحرین نمود داشت؛ ولی این تغییر از زمانی تشدید شد که شاهد تغییر در ارکان حکومت این کشور پس‌از درگذشت پادشاه آن بودیم.
مهم‌ترین نشانه تغییر را پس از استقرار حکمرانان تازه با حمله نظامی عربستان و ائتلافی از ثروتمندترین کشورهای عرب به فقیرترین کشور خاورمیانه یعنی یمن شاهد بودیم. تجاوزی که شش ماه است استمرار دارد و با پوشش رسانه‌ای گسترده جهانی و حمایت سازمان‌های بین‌المللی تاکنون با کمترین میزان محکومیت جهانی و منطقه‌ای مواجه بوده است. در چنین شرایطی که همه توجه دولتمردان عربستان به تحولات منطقه بود، مناسک حج در این کشور برگزار شد که به‌طور بی‌سابقه‌ای دو فاجعه انسانی در سرزمین وحی با سقوط جرثقیل بر سر حج‌گزاران و ازدحام جمعیت در روز عید قربان در منا به وقوع پیوست و صدها زائر خانه خدا جان باختند. در چنین شرایطی حتی رویدادی که شاید در زمانی دیگر نیز می‌توانست به وقوع بپیوندد و واکنش چندانی برنینگیزد، رنگ و بوی سیاست گرفت و بیش‌از‌همه پاسخگو نبودن برگزار‌کنندگان آیین حج چنین فضایی را پدید آورد.
گرچه به دنبال مواضع قاطع مسئولان عالی کشور و دیپلماسی فعال جمهوری اسلامی این دولت دست‌کم ناگزیر به پاسخگویی  در برابر ملت ایران شد، به نظر می‌رسد چنانکه رئیس‌جمهوری نیز تاکید کرده است، از همه ابزار و ظرفیت‌ها برای تامین منافع ملی باید استفاده کرد و بدیهی است کم‌هزینه‌ترین و پربازده‌ترین ابزار همچنان دیپلماسی است و در کنار بهره‌گیری از شیوه‌های مختلف برای پیشبرد اهداف، باید بتوان بحران‌های موجود در منطقه را مدیریت کرد، زیرا در شرایطی که در اغلب مناقشات منطقه‌ای نیروهای هوادار جمهوری اسلامی دست برتر دارند، به هم خوردن شرایط آن‌گونه که خواست برخی نیروهای تازه به‌حکومت‌رسیده در منطقه است، سیاست مناسبی نیست و دستگاه تصمیم‌گیری کشور باید از ماجراجویی احتمالی رسانه‌ای برخی تریبون‌های غیر‌رسمی جلوگیری کند.

نظر ها
افزودن جدید
نوشتن نظر
نام:
ایمیل:
 
عنوان:
 
کد آنتی اسپم نمایش داده شده در عکس را وارد کنید.
 
  • آخرین خبرها
  • پربیننده‌ها
صندلی جاکفشی ایکیا ایران
0.9036