+ A - تاریخ ۱۸ شهریور ۱۳۹۳ - ۱۳:۰۵ کد مطلب: 91569
نسخه مناسب چاپچاپ ارسال به دوست
سیدعباس صالحی
نویسنده‌ای فارغ از تریبون‌های رسمی و حفاظت‌شده بود
نویسنده‌ای فارغ از تریبون‌های رسمی و حفاظت‌شده بود

جلال بی‌تردید صدای متفاوت روشنفکری زمانه ما بوده است. ازاین‌جهت که روشنفکری او شباهتی به روشنفکران زمانه خود نداشته است. او روشنفکری اهل تفکر بود و ازاین‌جهت دارای یک تفکر الهی بوده است که همواره به وضع موجود اعتراض می‌کرد. جلال دارای مؤلفه‌های بسیار بود.

جلال بی‌تردید صدای متفاوت روشنفکری زمانه ما بوده است. ازاین‌جهت که روشنفکری او شباهتی به روشنفکران زمانه خود نداشته است. او روشنفکری اهل تفکر بود و ازاین‌جهت دارای یک تفکر الهی بوده است که همواره به وضع موجود اعتراض می‌کرد. جلال دارای مؤلفه‌های بسیار بود.

یکی از آن‌ها این بوده است که او دغدغه شناخت زمان داشت و نسبت به آن احساس مسئولیت می‌کرد. او از سیاست وارد حوزه تفکر شد و طبعاً این مسئله برایش محدودیت ایجاد کرد. درواقع، او از نسلی بود که مجبور شد پیش از هر چیز خیلی زود وارد عرصه سیاست شود. یا شاید هم زمانه جلال این‌طور اقتضا می‌کرد. فضای شهریور 1320 و وقایع آن زمان باعث شد تا خیلی‌ها مانند او زود وارد عرصه سیاست شوند. کما این‌که، خود ما نیز در سال‌های پیروزی انقلاب همین شرایط را داشتیم و اول سیاست را تجربه کردیم.

روی این اصل، طبعاً باید به افرادی نظیر جلال حق داد که در کارنامه خود خطایی نیز داشته باشند. از این‌ها گذشته، دهه‌هایی که او در آن می‌زیست، یعنی دهه 20 و 30 دهه‌های پرتلاش و تپش بود. فضایی که برخی را وادار به جراحی‌های اورژانسی می‌کرد. ازاین‌رو، قبول دارم که لایه‌های فلسفی او کمرنگ بوده است. بااین‌حال باید انصاف داد که او در فضایی پرتنش می‌زیسته است.

ضمن این‌که، خودش نیز نویسنده‌ای پر جنب و خروش بوده است و این خصیصه باعث می‌شد تا با خط‌کشی‌هایی که در زمانه‌اش وجود  داشت، فاصله پیدا کند. وقتی از آل‌احمد حرف می‌زنیم به این معنی نیست که به نقیصه‌های او بی‌توجه بوده‌ایم. آنچه مسلم است این است که او انسانی از نسل سوخته روشنفکری نبود. او زنده است و نفس می‌کشد.

درحالی‌که کسانی که در تاریخ روشنفکری ما بوده‌اند، امروز به‌نوعی به تاریخ باستانی پیوسته‌اند. تمام این مسائل باعث می‌شود تا جلال آل‌احمد را صدایی متفاوت در روشنفکری بدانیم و همین مسئله است که او را از سایرین متمایز می‌سازد. او نمرده است بلکه در عرصه‌های مختلف حضور دارد. اگر بخواهم به این نکته اشاره کنم که صدای متفاوت آل‌احمد در کجاها شنیده می‌شود باید گفت، پیش از هر چیز او با نگاه ایدئولوژیک فاصله داشت و در زمان خود از حصار ایدئولوژی‌ها گریخت.

آن‌هم در زمانی که ایدئولوژی‌ها، زندان‌های پرپیچ‌وخم برای افراد درست می‌کردند، ولی او از این زندان‌ها عبور کرد و به چهره متفاوتی مبدل شد. مؤلفه دیگر او این بود که از تفنن‌های روشنفکری فاصله داشت. جریان روشنفکری در آن زمان در دو شاخه متعارض حرکت می‌کرد و او از این جریانات به دور بود. نکته دیگر این است که او همواره به سنت حرمت قائل بود. در عین این‌که در طول زندگی‌اش به‌نقد سنت‌ها نیز پرداخت. ولی هیچ‌گاه ریشه سنت را نسوزاند. او مردی بود که فاصله خود را با مردم طبقات مختلف جامعه قطع نکرد.

اگرچه، در آن زمان جایگاه روشنفکری ارتباط با محافل مرفه بود، ولی او با تمام مردم جامعه خود ارتباط داشت. درواقع او با توده مردم در ارتباط بود و لایه‌های مختلف جامعه خود را می‌شناخت. او ازجمله کسانی بود که از محافظه‌کاری فاصله داشت و با صراحت و شفافیت گام برمی‌داشت. از این‌ها گذشته، جلال با نسل سوم و چهارم زمان خود ارتباط داشت و هیچ‌گاه نقش معلمی را رها نکرد.

در حالی‌که، در آن زمان روشنفکران نمی‌خواستند در عین این‌که در قله قرار دارند کسی از کوهپایه به آن‌ها نزدیک شود، ولی جلال در این زمینه با جوان‌ترها به کوهنوردی فکری نیز می‌پرداخت. او سلوک داشت و همین سلوک او را از نسل خود متمایز می‌کرد. امتیاز دیگر آل‌احمد دانشگاه گریز بودن او بود. او از حصارها و چارچوب‌ها فرار می‌کرد.

از این‌ها گذشته، او میان استبداد و استعمار تفاوت قائل بود و برقراری توازن در تمام جنبه‌ها باعث شد تا به جریان روحانیت بیشتر قرابت داشته باشد. همه این‌ها باعث شده است تا جلال صدای متفاوت روشنفکری زمان ما باشد. او نویسنده‌ای فارغ از تریبون‌های رسمی و حفاظت‌شده بود و شاید به همین دلیل است که صدای او، رساتر و ماندگارتر به گوش می‌رسد. 

معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در نشست "مردی که بلند فکر می‌کرد" از سلسله نشست‌های "هفده دقیقه حرف حساب" به‌مناسبت چهل‌وپنجمین سالگرد درگذشت جلال آل‌احمد درباره جلال آل احمد سخن گفت.

نظر ها
افزودن جدید
نوشتن نظر
نام:
ایمیل:
 
عنوان:
 
کد آنتی اسپم نمایش داده شده در عکس را وارد کنید.
 
  • آخرین خبرها
  • پربیننده‌ها
0.2235