+ A - تاریخ ۲۸ شهریور ۱۳۹۳ - ۱۲:۳۵ کد مطلب: 91990
نسخه مناسب چاپچاپ ارسال به دوست
عاطفه بزرگ‌نیا
بازآفرینی آثار ماندگار تاریخ موسیقی به چه قیمتی؟
بازآفرینی آثار ماندگار تاریخ موسیقی به چه قیمتی؟

اجرای همخوانی گروه مورد نظر به‌گونه‌ای تنظیم شده بود که یک مصراع را خواننده مرد می‌خواند و مصراع بعدی را دو همخوان زن؛ بعضی از قسمت‌ها هم به صورت سه‌صدایی اجرا می‌شد.

 

شاید دهه‌های 40 و 50 را بتوان به نوعی دوران اوج و شکوه موسیقی ایران به شمار آورد. آثار بسیاری طی این سال‌ها و بعضا سال‌های پیش از آن، به گنجینه موسیقی ایران افزوده شدند که به میراث ماندگار موسیقی ایران و جزئی جدایی‌ناپذیر از خاطره موسیقایی نه‌تنها ایرانیان که پارسی‌زبانان سراسر دنیا تبدیل شدند؛ تا جایی که بعد از گذشت بیش از چهار دهه و تولید هزاران اثر در سبک‌های گوناگون موسیقی ایرانی، این نغمه‌های دور و دیرین، محبوبیت خود را در میان نسل‌های دیروز و امروز ایران حفظ کرده‌اند و همچنان بر لب‌ها و قلب‌های ما جاری‌اند. 

هنوز هم جوان 25 ساله ایرانی تصنیف «خوشه‌چین» ساخته روح‌الله خالقی با صدای گرم بنان را به‌عنوان آهنگ پیشواز تلفن همراه خود برمی‌گزیند. هنوز هم بسیار اتفاق می‌افتد که از داخل خودروی در حال عبوری نغمه شور تصنیف «آتش کاروان» ساخته علی تجویدی به گوش‌تان برسد. هنوز کمتر جوانی از نسل امروز پیدا می‌کنید که ترانه «خزان عشق» جواد بدیع‌زاده را از بر نباشد. 

البته پرداختن به موسیقی ماندگار آن دوران باشکوه تنها دغدغه مردم در مقام مخاطب نیست. جذابیت و مردم‌پسندی این آثار بسیاری از موزیسین‌ها و تولیدکنندگان عرصه موسیقی را نیز تشویق به بازتولید این آثار کرده است.

هر ماه خبر تازه‌ای می‌شنویم با این مضمون که فلان آهنگساز با همکاری یکی از خوانندگان جوان این روزها آلبوم بازخوانی تصانیف و قطعات قدیمی شامل آثار بزرگانی چون روح‌الله خالقی، مرتضی نی‌داوود، حبیب‌الله بدیعی، علی تجویدی، ابوالحسن صبا و مرتضی محجوبی را با تنظیمات جدید آماده انتشار یا روانه بازار کرده، که صدالبته به نام ترانه‌سرایان بزرگ آن دوران ازجمله معینی‌کرمانشاهی، بیژن ترقی، کریم فکور، فریدون مشیری و رهی معیری نیز مزین است. 

برگزاری کنسرت‌هایی با موضوع بازخوانی آثار قدیمی موسیقی ایران نیز جزء اتفاقات رایج این روزهاست و در این میان گروه‌های فعالی به سرپرستی چهره‌های نامدار موسیقی وجود دارند که فقط در زمینه بازخوانی آثار ماندگار گذشته فعالیت می‌کنند و تقریبا فاقد هرگونه فعالیت تولیدی در زمینه موسیقی هستند. از هریک از این بزرگواران که در مورد ‌انگیزه‌شان از بازتولید آثار گذشته سوال کنید معمولا با پاسخی کلیشه‌ای مواجه خواهید شد که چیزی نیست جز «زنده نگه داشتن آثار گذشته و جلوگیری از فراموشی و نابودی این آثار!» که معمولا هم با واژه‌های پرطمطراقی چون «بازآفرینی آثار روبه نابودی» و «دمیدن روح امروزی به آثار دیروزی» یا مفاهیمی از این دست همراه هستند. 

متاسفانه در بسیاری از این بازتولیدها و بازخوانی‌ها که در قالب کنسرت‌ها و آلبوم‌های موسیقی اتفاق می‌افتد نه‌تنها روح اثر اورجینال حفظ نمی‌شود، چه‌بسا تنظیم‌های اغلب نامناسب و اجراهای غیراستاندارد باعث می‌شود در بسیاری موارد به اثر لطمه وارد شود و چه‌بسا شنیدن این آثار به اصطلاح بازآفرینی‌شده در گوش شنونده بسیار نازیبا و گوش‌آزار می‌نماید؛ به‌طوری که اگر شخصی قصد کند تصنیف مورد نظر را برای نخستین‌بار از طریق شنیدن یکی از این نسخه‌های جدید بازسازی‌شده بشناسد، ممکن است تا 50 درصد تاثیرپذیری پایین‌تری نسبت به اصل اثر داشته باشد. یکی از آلبوم‌هایی که اخیرا در نتیجه همکاری یکی از آهنگسازان بنام و یک خواننده محبوب، از آثار مرحوم علی تجویدی، طی ماه‌های اخیر وارد بازار موسیقی کشور شده، مثال بارزی از این دست بازآفرینی‌هاست.
معضل دیگری که این روزها به اشکال اغلب غیرحرفه‌ای و نامناسب به موسیقی ما خصوصا موسیقی قدیمی لطمه می‌زند، پدیده همخوانی است.
نگارنده مدتی پیش ناظر برگزاری کنسرت یکی از گروه‌های نسبتا شناخته‌شده عرصه موسیقی بود که گروه مورد اشاره عمدتا در حوزه بازخوانی آثار قدیمی فعالیت می‌کند. گروه متشکل از یک خواننده مرد، یک خواننده زن و یک همخوان زن بود و همخوان زن طبق روال معمول، خواننده مرد را همراهی می‌کرد. کنسرت با تصنیف معروف «به سوی تو» از ترانه‌های معروف مرحوم کوروس سرهنگ‌زاده آغاز شد که آهنگساز آن مجید وفادار و ترانه‌سرایش عبدالله الفت است.

اجرای همخوانی گروه مورد نظر به‌گونه‌ای تنظیم شده بود که یک مصراع را خواننده مرد می‌خواند و مصراع بعدی را دو همخوان زن؛ بعضی از قسمت‌ها هم به صورت سه‌صدایی اجرا می‌شد. کافی است خواننده تنها یک لحظه این گردش آوازی بین سه خواننده را پیش خود تصور کند: به سوی تو/ به شوق روی تو/ به طرف کوی تو/ سپیده‌دم آیم/ مگر ترا جویم/ بگو کجایی...! 

ناگفته پیداست که حاصل کار نه‌تنها حسی نوستالژیک را در شنونده برنمی‌انگیزد، که چه‌بسا روح و روانش را خراش می‌دهد. 

با توجه به این موضوع که شیوه پلی‌فونی (چندصدایی) عرصه‌ای کمتر تجربه شده در موسیقی ایران است و اغلب آزمون‌هایی که در این عرصه ارائه شده است ره به مقصود نبردند و محصول مورد نظر، اثر درخور توجهی از آب درنیامده، و نیز با این پیشفرض که اغلب آلبوم‌های بازخوانی تولیدشده در سال‌های اخیر، نیز نه‌تنها بر غنای اثر اصلی چیزی نیفزودند، حتی در دست یافتن به مقاصد تجاری خود نیز ناموفق عمل کرده‌اند، جا برای طرح این پرسش باز می‌شود که «بازخوانی به چه قیمتی؟» و «بازتولید به چه قیمتی؟» 

آیا سوار شدن بر محمل موسیقی ماندگار ایران اقدامی دلسوزانه برای حفظ و تکریم این آثار است یا تنها حرکتی با‌انگیزه تجاری برای بالابردن فروش بلیت کنسرت یا آلبوم، از راه جلب توجه مردمی که هنوز بعد از گذشت سالیان سال، جان‌شان با شنیدن آن نغمه‌ها به لرزه درمی‌آید و تشنگی روح‌شان سیراب می‌شود؟ 

گرچه کوشش بسیاری از موزیسین‌های فعال داخل و خارج کشور برای حفظ آثار دیرین موسیقی ایران ستودنی و تقدیرآمیز است، اما تعداد قابل‌توجهی از این بازخوانی‌ها و بازآفرینی‌ها چنان سطح نازلی از کیفیت دارند که بسیاری از صاحب‌نظران این عرصه را به فریاد آورده که «شما را به خدا هیچ زحمتی برای زنده نگه داشتن این آثار به خودتان ندهید. این آثار زنده هستند و برای ادامه حیات‌شان نیازمند توجه و تلاش شما نیستند!»
در انتها از گروه‌هایی که در زمینه بازخوانی موسیقی قدیمی فعالیت می‌کنند عاجزانه استدعا دارم چنانچه می‌خواهند در زمینه آواز پلی‌فونی اصرار بورزند، تلاش علمی‌تر و آگاهانه‌تری برای تنظیم موسیقی و هماهنگی صداهای خواننده‌ها یا همخوان‌ها به خرج دهند تا چنانچه بر شکوه و زیبایی این آثار ارزشمند تاریخ موسیقی ما افزوده نشد، لااقل خراشی بر چهره تابناک گنجینه‌های فرهنگ و هنر این سرزمین ننشیند.

نظر ها
افزودن جدید
نوشتن نظر
نام:
ایمیل:
 
عنوان:
 
کد آنتی اسپم نمایش داده شده در عکس را وارد کنید.
 
  • آخرین خبرها
  • پربیننده‌ها
0.1834